Boekbespreking De weg van vrede - Stefan Paas

Een rondleiding door het christelijk geloof

(Deze boekbespreking is eerder verschenen in Vierklank 2026-09, blz. 29)

“Goed nieuws! Het is vrede! Vrede! We zijn gered!” Volgens Stefan Paas, auteur van het boek De weg van vrede, lijkt het christelijk geloof op iemand die haastig komt aangerend, wapperend met een ongelooflijk goed bericht.

Stefan Paas is hoogleraar missiologie aan de VU en de TUU. Ook is hij bekend van de Ongelooflijke Podcast en de Dit is de Bijbel-podcast, waar ik zelf regelmatig naar luister.

In 2023 schreef hij “Vrede op aarde”. Daarin laat hij zien dat ervaringen van heil en bekering gevormd worden door tijd en cultuur. Wat ooit vanzelfsprekend was, kan dat later niet meer zijn.

Daarom las ik ook het vervolg, De weg van vrede. Ik was benieuwd hoe Paas het evangelie zou formuleren voor mensen van nu.

Zijn antwoord begint bij de tegenstelling tussen een verticale en een horizontale versie van het evangelie. Even plat weergegeven: Verticaal: door Jezus zit het goed tussen jou en God en mag je door naar de hemel. Horizontaal: we moeten in het hier en nu de onderdrukten en de aarde redden naar het voorbeeld van Jezus. Paas ziet dat kerken vaak de ene of de andere kant opgaan, maar hij wil het graag bij elkaar houden en ziet “vrede” als het begrip dat alle lagen van het evangelie samenhoudt.

Vrede heeft voor Paas drie dimensies:

- Er wordt recht gedaan en schade wordt hersteld. Zonder rechtvaardigheid kan er geen verzoening en vreugde zijn.

- Er vindt verzoening plaats tussen vijanden. Muren worden afgebroken en niemand komt tekort.

- Bij ware vrede is er sprake van vreugde: een feestmaal, leven dat tot bloei komt.

Zonder een van deze dimensies is er geen werkelijke vrede.

In de bijbel vinden we bij profeten als Jesaja visioenen waarin deze drie dimensies duidelijk tot uiting komen. Het christelijk geloof gaat over de hoop dat de geschiedenis zal uitlopen op deze toestand van vrede.

Het evangelie, het goede nieuws, vertelt ons dat het leven van Jezus een soort blauwdruk is voor de hele kosmos. Door zijn kruis en opstanding ontmaskert en overwint Jezus de machten die vrede verhinderen en blijkt dat de weg van vrede toekomst heeft.

Wat mij aansprak in dit boek is hoe Stefan Paas benadrukt dat het evangelie in nieuwe tijden en culturen steeds opnieuw gestalte krijgt. De Geest begint waar mensen en culturen zijn en gaat van daaruit een weg door de geschiedenis. Denk bijvoorbeeld aan hoe er in de bijbel wordt gesproken over slavernij en hoe wij dat nu zien. Of denk aan de verhouding tussen man en vrouw, die in de bijbel anders was dan in onze cultuur. Het is dezelfde Geest van Jezus, maar de bijbelse regels zijn volgens Paas niet in beton gegoten. Hun toepassing hangt af van tijd en cultuur.

Waarom duurt het dan zo lang voordat het vrederijk doorbreekt? Volgens Paas werkt de Geest niet met geweld of manipulatie en heeft Hij geen toverstokje dat alles in één klap verandert. De Geest schakelt ons niet uit, maar juist in. Zo krijgt Gods vrede gestalte in de geschiedenis.

Vrede is niet alleen een toestand, maar ook een persoon: “Want Hij is onze vrede” (Ef. 2:14). Het avondmaal, of de eucharistie, is het vredestichtende hart van de kerk: daar wordt de verzoening met God en met elkaar gevierd, juist ook met vreemden en mogelijke vijanden.

Na het lezen van deze twee boeken valt het mij op hoe vaak de bijbel het over vrede heeft.

Ik nodig je uit om daar de komende maand eens op te letten: turf het aantal keren dat je dit woord tegenkomt wanneer je in de bijbel leest.

In dit boek heeft Paas een rondleiding willen geven door het christelijk geloof, niet als een verzameling intellectuele overtuigingen, maar meer als een sfeerimpressie van een huis waarin de lichtinval elk seizoen weer net anders kan zijn. Het boek leest vlot en is ook geschikt om voor een kring te gebruiken. Aan het einde van elk hoofdstuk staan gespreksvragen.

De weg van vrede is uitgegeven bij Uitgeverij Kok en kost € 22,99, verkrijgbaar bij de lokale boekhandel.

Boekbespreking Hemels Groen - Matthijs de Jong | Cor Hoogerwerf

Nieuw licht op duurzaamheid als bijbels thema

(Deze boekbespreking is eerder verschenen in Vierklank 2026-10, blz. 29)

Is ‘groene exegese’ de zoveelste modieuze invalshoek om de Bijbel bij moderne mensen te laten aansluiten? Volgens de schrijvers van Hemels Groen hoort duurzaamheid wezenlijk bij de Bijbel en de christelijke theologie.

Ruim twee jaar geleden was ik bij de presentatie van dit boek tijdens een symposium op de VU, georganiseerd door het NBG. Sprekers als Marianne Thieme wekten mijn interesse. Die lezingen maakten dat ik het boek ging lezen. Omdat ik christen ben en graag veganistisch leef, ook vanuit duurzaamheid, was ik benieuwd naar deze invalshoek.

De christelijke theologie begint volgens de introductie met een achterstand in de klimaatdiscussie. Historicus Lynn White legt in 1967 de oorzaak van de klimaat- en milieuproblematiek bij het christendom. Hij wijst op Genesis 1, waarin de mens als heerser boven of zelfs buiten de natuur staat. Ook in De heilige natuur van Karen Armstrong krijgt het westerse christendom er van langs.

Het boek laat voor mij overtuigend zien dat er geen directe lijn loopt van Genesis 1 naar onze klimaatproblemen, door het verhaal te lezen in de cultuur waarin het geschreven is. Het scheppingsverhaal vormt een contrast met de imperialistische en gewelddadige heersers van die tijd. God schept en ordent de wereld door zijn woord, zonder gewapende strijd. Het heersen staat in dienst van Gods orde, gekenmerkt door de rust van de Sabbat. God democratiseert het heersen door de mens erbij te betrekken. Het is niet bedoeld als machtsvertoon en onderdrukking.

Het boek gaat verder langs thema’s als landgebruik: het sabbatsjaar waarin de grond rust krijgt, en de wijngaard van Nabot, waarin Achab is aangestoken door het koopmansvirus. De profeten klagen sociaal onrecht aan: wee degenen die zich huis na huis toe-eigenen (Jesaja 5:8).

In Psalm 104 is de mens duidelijk onderdeel van de schepping. De dieren hebben hun eigen relatie tot de schepper, iets wat mij als veganist ook aanspreekt. Via Job 38-41 lezen we hoe God zelf naar de natuur kijkt.

Vanaf hoofdstuk 7 belanden we in het Nieuwe Testament. Rijke mensen krijgen het zwaar als we Jezus’ woorden over de mammon serieus nemen. Wie met Jezus de verleiding van de rijkdom weerstaat, is duurzamer bezig.

Het boek verbindt de zuchtende schepping (Romeinen 8) op een hoopvolle manier aan klimaatverandering.

Bij 2 Petrus en Openbaring komt de vraag op: wordt de huidige aarde geleidelijk vernieuwd, of vergaat ze en komt er een nieuwe aarde voor in de plaats? Dat laatste is voor sommige christenen een reden om niet goed voor onze aarde te zorgen. Volgens dit boek: onterecht!

Wat niet wordt genoemd, maar er wel in had gemogen: Christus is het voorbeeld van hoe God wil dat een mens heerst over de schepping, op een dienende, liefdevolle manier. Daar kunnen Lynn White en Karen Armstrong volgens mij weinig tegenin brengen?

Ik heb genoten van dit boek omdat het zo diep op bijbelteksten ingaat en er dingen uithaalt die ik nog nooit eerder heb gezien. De gespreksvragen maken het geschikt voor een kring. Elk hoofdstuk is afzonderlijk goed leesbaar, ook bijvoorbeeld voor een preekvoorbereiding over duurzaamheid. Het boek laat mij overtuigend zien dat duurzaamheid bij de Bijbel hoort, als je deze in zijn eigen context leest.

Hemels Groen - Nieuw licht op duurzaamheid als bijbels thema is uitgegeven door het NBG en is voor € 24,95 te koop bij de lokale boekhandel