Boekbespreking Hemels Groen - Matthijs de Jong | Cor Hoogerwerf

Nieuw licht op duurzaamheid als bijbels thema

(Deze boekbespreking is eerder verschenen in Vierklank 2026-10, blz. 29)

Is ‘groene exegese’ de zoveelste modieuze invalshoek om de Bijbel bij moderne mensen te laten aansluiten? Volgens de schrijvers van Hemels Groen hoort duurzaamheid wezenlijk bij de Bijbel en de christelijke theologie.

Ruim twee jaar geleden was ik bij de presentatie van dit boek tijdens een symposium op de VU, georganiseerd door het NBG. Sprekers als Marianne Thieme wekten mijn interesse. Die lezingen maakten dat ik het boek ging lezen. Omdat ik christen ben en graag veganistisch leef, ook vanuit duurzaamheid, was ik benieuwd naar deze invalshoek.

De christelijke theologie begint volgens de introductie met een achterstand in de klimaatdiscussie. Historicus Lynn White legt in 1967 de oorzaak van de klimaat- en milieuproblematiek bij het christendom. Hij wijst op Genesis 1, waarin de mens als heerser boven of zelfs buiten de natuur staat. Ook in De heilige natuur van Karen Armstrong krijgt het westerse christendom er van langs.

Het boek laat voor mij overtuigend zien dat er geen directe lijn loopt van Genesis 1 naar onze klimaatproblemen, door het verhaal te lezen in de cultuur waarin het geschreven is. Het scheppingsverhaal vormt een contrast met de imperialistische en gewelddadige heersers van die tijd. God schept en ordent de wereld door zijn woord, zonder gewapende strijd. Het heersen staat in dienst van Gods orde, gekenmerkt door de rust van de Sabbat. God democratiseert het heersen door de mens erbij te betrekken. Het is niet bedoeld als machtsvertoon en onderdrukking.

Het boek gaat verder langs thema’s als landgebruik: het sabbatsjaar waarin de grond rust krijgt, en de wijngaard van Nabot, waarin Achab is aangestoken door het koopmansvirus. De profeten klagen sociaal onrecht aan: wee degenen die zich huis na huis toe-eigenen (Jesaja 5:8).

In Psalm 104 is de mens duidelijk onderdeel van de schepping. De dieren hebben hun eigen relatie tot de schepper, iets wat mij als veganist ook aanspreekt. Via Job 38-41 lezen we hoe God zelf naar de natuur kijkt.

Vanaf hoofdstuk 7 belanden we in het Nieuwe Testament. Rijke mensen krijgen het zwaar als we Jezus’ woorden over de mammon serieus nemen. Wie met Jezus de verleiding van de rijkdom weerstaat, is duurzamer bezig.

Het boek verbindt de zuchtende schepping (Romeinen 8) op een hoopvolle manier aan klimaatverandering.

Bij 2 Petrus en Openbaring komt de vraag op: wordt de huidige aarde geleidelijk vernieuwd, of vergaat ze en komt er een nieuwe aarde voor in de plaats? Dat laatste is voor sommige christenen een reden om niet goed voor onze aarde te zorgen. Volgens dit boek: onterecht!

Wat niet wordt genoemd, maar er wel in had gemogen: Christus is het voorbeeld van hoe God wil dat een mens heerst over de schepping, op een dienende, liefdevolle manier. Daar kunnen Lynn White en Karen Armstrong volgens mij weinig tegenin brengen?

Ik heb genoten van dit boek omdat het zo diep op bijbelteksten ingaat en er dingen uithaalt die ik nog nooit eerder heb gezien. De gespreksvragen maken het geschikt voor een kring. Elk hoofdstuk is afzonderlijk goed leesbaar, ook bijvoorbeeld voor een preekvoorbereiding over duurzaamheid. Het boek laat mij overtuigend zien dat duurzaamheid bij de Bijbel hoort, als je deze in zijn eigen context leest.

Hemels Groen - Nieuw licht op duurzaamheid als bijbels thema is uitgegeven door het NBG en is voor € 24,95 te koop bij de lokale boekhandel